Pasifik Okyanusu’nun derinlerinde başlayıp ilk aşamada sıradan bir deniz hareketi gibi görünen gelişme, kısa süre içinde bilim insanlarının dikkatini çekti. Okyanusun altında ilerleyen büyük su kütlesi deniz sıcaklığını değiştirmekle kalmadı; atmosferde de hareketliliği artırarak dünyanın farklı bölgelerindeki hava koşullarını etkileyebilecek bir süreci başlattı. İklim modellerinin işaret ettiği tablo, etkilerin Pasifik’le sınırlı kalmayabileceğine ve alışılmış hava düzenlerinin önümüzdeki dönemde önemli ölçüde değişebileceğine işaret ediyor. Uzmanların üzerinde durduğu konular arasında gelişmenin büyüklüğünün yanı sıra ne kadar süre devam edebileceği de bulunuyor. Dünyanın önünde El Nino’nun olası etkileri bakımından kritik bir 10 aylık dönem bulunuyor.
Uydu sensörleri mart ayında Pasifik’te, Ekvator boyunca doğuya doğru ilerleyen olağanüstü büyüklükte bir dalgayı tespit etmeye başladı. Bu hareket, okyanusun derinliklerinden yüzeye doğru ilerleyen ve Güney Amerika kıyılarına ulaşmaya çalışan devasa bir su kütlesiyle bağlantılıydı. Dalga doğuya ilerledikçe deniz seviyesinde ve okyanus sıcaklığında belirgin değişimler yaşandı. Derinlerde taşınan sıcak suyun yüzeye yaklaşması, Pasifik’in doğu ve orta kesimlerindeki sıcaklık dengesini değiştirmeye başladı. Isınan deniz yüzeyi üzerindeki havayı da ısıtarak atmosfere daha fazla nem aktardı. Pasifik üzerinde büyük gök gürültülü fırtınalar oluştu; bu fırtınaların enerjisi atmosferde geniş ölçekli dalgalanmaları tetikledi. Dalgalanmalar kısa sürede okyanusun ötesine yayılarak farklı bölgelerdeki sıcaklık, yağış ve fırtına sistemlerini etkileyebilecek küresel bir sürece dönüştü. Bilim dünyasının uzun süredir izlediği El Nino da bu mekanizmayla güç kazandı.
El Nino araştırmalarında son yıllarda yalnızca deniz yüzeyindeki sıcaklıklara değil, okyanusun yüzlerce metre derinliğinde taşınan sıcak su kütlelerine de daha yakından bakılıyor. Yüzeyde gözlenen sıcaklık değişiminin arkasında, okyanusun derinliklerinde uzun süre birikmiş büyük miktarda ısı bulunabiliyor. Uygun koşullar oluştuğunda bu sıcak su kütleleri yüzeye ilerleyerek okyanus ile atmosfer arasındaki enerji alışverişini önemli ölçüde değiştirebiliyor. Bu nedenle El Nino’nun geleceğini anlamak için deniz yüzeyinin sıcaklığının yanı sıra derinlerde ne kadar sıcak su bulunduğu, su kütlesinin hangi yöne hareket ettiği ve ne kadarının yüzeye çıkacağı da önem taşıyor. Yeni gözlemler, okyanusun derin katmanlarının atmosferdeki büyük değişimleri anlamada sanılandan daha önemli olabileceğine işaret ediyor.
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı, şubat-mart döneminden mevcut döneme kadar güçlü El Nino beklentisinin değişmediğini belirtti. Yavaşlı’ya göre tropikal Pasifik’teki son gözlemler ve mevsimsel tahmin modelleri, 2026’nın ikinci yarısında güçlü bir El Nino gelişebileceğine işaret ediyor. Tahminlerin güçlü biçimde devam ettiğini kaydeden Yavaşlı, modellerin önemli bir bölümünün süper El Nino senaryosuna yaklaştığını ifade etti. İklim uzmanlarının endişelerinden biri, 1877-1878 yıllarında yaşanan ve kayıtlara geçen en güçlü El Nino olayının sonuçlarının yeniden gündeme gelmesi. Yavaşlı, modern ölçüm öncesi döneme ait proxy verilerinden hesaplandığı kadarıyla 1877-78 olayının kayıtlara geçmiş en güçlü El Nino olduğunu söyledi. 2026 için bazı modellerin Nino 3.4 indeksinde yaklaşık +3 derece düzeyinde bir pik öngördüğünü belirten Yavaşlı, bu sinyalin 1997-98 ve 2015-16 olaylarını geride bırakabilecek güçte olduğunu, fiziksel büyüklük bakımından 1877’ye benzer bir tabloyla karşılaşılabileceğini dile getirdi.
El Nino’nun etkileri dünyanın her bölgesinde aynı şekilde ortaya çıkmıyor. Bazı yerlerde yağış azalırken başka bölgelerde normalin çok üzerinde yağış görülebiliyor; bu farklılıklar aynı dönemde küresel ölçekte hem kuraklık hem de sel riskini artırabiliyor. ABD’nin güneydoğusunda ekim-aralık döneminde yağışların normalin üzerinde gerçekleşme ihtimalinin yüzde 70’in üzerinde olduğu belirtiliyor. Avrupa’da ise özellikle kış aylarında atmosferik dolaşımın değişmesi, sıcaklık ve yağış düzenlerinin bazı bölgelerde normalden farklı seyretmesine yol açabilir. Güney Avrupa ve Akdeniz çevresinde kuraklık, sıcak hava ve orman yangını riskinin artması; kıtanın kuzey ve batısında daha yağışlı ve fırtınalı dönemler görülmesi olasılıklar arasında. Bu değişimler tarımsal üretim, su kaynakları, enerji talebi ve ulaşım üzerinde baskı oluşturabilir.
İstanbul Aydın Üniversitesi’nde görevli Meteoroloji Mühendisi Dr. Öğr. Üyesi Güven Özdemir, Türkiye’de önümüzdeki dönemi yalnızca “kurak” ya da “yağışlı” diye tanımlamanın doğru olmayacağını belirtti. Özdemir’e göre 2026 sonbaharının sürekli yağışlı veya sürekli kurak geçmesinden çok, sıcaklıkların çoğu dönemde normallerin üzerinde seyrettiği; yağışların aralıklı, düzensiz ve zaman zaman aşırı karakter gösterebildiği bir dönem olması ihtimali öne çıkıyor. Türkiye’nin sıcak, ancak bazı zamanlarda çok yağışlı bir sonbahar geçirmesi mümkün. Marmara, Ege, Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında kısa süreli kuvvetli yağış ve ani sel riski; Güney ve Güneybatı Anadolu’nun bazı kesimlerinde ise dönemsel yağış açığı ve kuraklık riski birlikte izlenmeli. Özdemir, El Nino’nun tek başına kuraklık ya da yağış getiren bir sistem gibi görülmemesi, atmosferin büyük ölçekli dolaşımını değiştiren bir tetikleyici olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. 2026’daki El Nino’nun olağanüstü güçlü olması etkilerin görülme ihtimalini artırsa da Türkiye’de yağışın miktarını ve dağılımını son aşamada Kuzey Atlantik Salınımı’nın (NAO) fazı, Akdeniz’deki deniz suyu sıcaklıkları, Balkanlar üzerindeki yüksek ve alçak basınç merkezleri ile jet akımının konumu belirleyecek.
Özdemir, önümüzdeki aylarda yalnızca toplam yağış miktarına bakmanın yeterli olmadığını, temel sorunun yağışın nerede, ne zaman ve hangi şiddette düşeceği olduğunu söyledi. Güncel Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) mevsimlik tahminleri de sonbahar ve kışın farklı dönemlerinde Türkiye genelinde bölgesel yağış farklılıklarına işaret ediyor. MGM’nin mevsimlik tahminlerde El Nino, NAO ve deniz yüzeyi sıcaklığı gibi büyük ölçekli etkenleri dikkate aldığı; buna karşılık yerel ve kısa süreli meteorolojik olayların modellerde tam olarak temsil edilemeyebileceği belirtiliyor. Sonbahardan kışa geçişte Türkiye için aynı anda izlenmesi gereken üç risk alanı bulunuyor. Marmara ve Ege’de yüksek deniz suyu sıcaklıkları, yüksek nem ve üst seviyelerdeki soğuk hava geçişleri ani ve kuvvetli sağanak, gök gürültülü fırtına ve şehir selleri riskini doğurabilir. Akdeniz ve Güneybatı Anadolu’da yüksek basınçlı dönemlerin uzaması halinde normallerin üzerinde sıcaklık, yağış açığı ve kuraklık riski öne çıkabilir. İç Anadolu’da yağışların sistemler arasında düzensiz dağılması, önce uzun süreli yağış açığına, ardından kısa süreli kuvvetli yağışlara neden olabilir. Karadeniz’in yağış açısından daha avantajlı olması beklenirken MGM’nin aralık projeksiyonunda Karadeniz kıyılarında yağışların normallerin üzerinde olacağı öngörülüyor. Bu nedenle Türkiye’de El Nino’nun etkisini yalnızca sıcaklık artışı veya kuraklık üzerinden değil, atmosferik dolaşımın daha dalgalı hale gelmesi ve yağışın zaman ile mekân içindeki dağılımının bozulması üzerinden değerlendirmek gerekiyor.
El Nino’nun olası sonuçları meteorolojiyle sınırlı kalmayabilir; gıda fiyatları, elektrik tüketimi, su kaynakları, sağlık hizmetleri, tarımsal üretim ve uluslararası ticarette zincirleme etkiler ortaya çıkabilir. Kuraklık tarımsal üretimi azaltabilir, aşırı yağışlar ekili alanlara zarar verebilir. Sıcak hava dalgaları elektrik talebini artırırken su kaynakları üzerindeki baskıyı da büyütebilir. Ulaşım altyapısı, sigorta sektörü ve küresel tedarik zincirleri aşırı hava olaylarından doğrudan veya dolaylı etkilenebilir. Olası risklere karşı hükümetlerin afet planlarını gözden geçirmesi, işletmelerin tedarik zincirlerini güçlendirmesi, enerji ve su şirketlerinin kapasite senaryolarını değerlendirmesi, sağlık sistemlerinin sıcak hava dalgalarına hazırlanması ve yerel yönetimlerin vatandaşları zamanında bilgilendirmesi gerektiği ifade ediliyor.
Güven Özdemir’in değerlendirmesine göre hafta boyunca Türkiye’yi İtalya ve Orta Akdeniz çevresinde etkili olan alçak basınç merkezleri ile Balkanlar üzerinden gelecek serin hava etkileyecek. Özellikle Marmara ve Ege’de yağış ve kuvvetli rüzgârlar görülebilir. Haftanın öne çıkan meteorolojik gelişmesi, Akdeniz kaynaklı alçak basınç alanları ile bunlara bağlı cephe sistemlerinin doğuya ilerlemesi. İzlanda Alçak basıncı’nın Balkanlar üzerinden Türkiye’ye ulaşacak serin havayla etkileşimi de önemli sonuçlar doğurabilir. Alçak basınç merkezleri yükselici hava hareketlerini destekliyor; yükselen hava soğuyup yoğunlaştığında bulutlanma ve yağış oluşuyor. Atmosferin alt ve orta seviyelerinde yeterli nem ile sıcaklık farkı bulunması halinde gök gürültülü sağanaklar gelişebiliyor. Marmara Bölgesi’nde haftanın ana gündeminin yağışlı ve serin hava olması bekleniyor. Trakya ve Çanakkale çevresinde başlayabilecek kuvvetli yağışlar İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Bursa çevresinde de etkili olabilir. Kuzey ve kuzeydoğudan esecek rüzgârlar zaman zaman kuvvetlenebilir.
İstanbul için yapılan gün gün değerlendirmede, bugün yağışlı sistemin etkisinin belirginleşmesi ve aralıklı sağanaklar görülmesi bekleniyor. Gündüz sıcaklığı yaklaşık 20-21 dereceye gerileyebilir; kuzeyli rüzgârların kuvvetlenmesiyle hava daha serin hissedilebilir. 14 Ekim Çarşamba günü yağış ihtimali yüksek. Özellikle öğleden sonra ve akşam yağmurun etkisini artırması, sağanakla birlikte sel riski oluşması bekleniyor. Sıcaklık yaklaşık 17-18 derece olacak; yağışın en kuvvetli olacağı ilçe ve saatlerin önceden kesin olarak belirlenemeyeceği belirtiliyor. 15 Ekim Perşembe gece ve saatlerinde yağış geçişleri sürebilir. Gün içinde bulutlu, serin ve rüzgârlı havayla birlikte sıcaklığın 16-17 derece civarına gerilemesi öngörülüyor. 16 Ekim Cuma yağışlar aralıklarla devam edebilir ve sıcaklık 16-17 derece dolayında seyredebilir; böylece son günlerdeki yazdan kalma hava tamamen kaybolabilir. 17 Ekim Cumartesi sağanak geçişleri yeniden etkili olabilir. Gündüz sıcaklığının 15-16 derece, gece sıcaklığının ise 11-13 dereceye kadar inmesi mümkün. 18 Ekim Pazar günü yağış ihtimali azalabilir ve güneş zaman zaman görülebilir. saatlerinde serin hava sürerken gündüz sıcaklığının yaklaşık 17 derece olması bekleniyor.
Kaynak: Haber Merkezi
