ABD'de halka açık idamlar neden yeniden gündeme geldi?

14 Ağustos 1936'da Kentucky eyaletinin Owensboro kentinde, kavurucu sıcağın altında binlerce kişi halka açık bir idamı izlemek için bir araya geldi. Yirmili yaşlarındaki Afrikalı Amerikalı Rainey Bethea, 70 yaşındaki Lischia Edwards'ın parasını aldıktan sonra ona tecavüz edip öldürdüğünü itiraf etmiş ve idam cezasına çarptırılmıştı. Erkeklerin, kadınların ve çocukların da bulunduğu kalabalığın sayısının, infaz saatinde yaklaşık 20 bine ulaştığı tahmin ediliyordu.

Bazı izleyiciler yerlerini kaybetmemek için darağacının yakınında geceyi geçirdi. Bir kısmı ise idamdan önceki gece, boyna geçirilen ipe gönderme yapan “kravat” adlı partiler düzenledi. Gençler alanda patlamış mısır ve gazlı içecek satarken, çok sayıda kişi sabaha akşamdan kalma halde ulaştı. İnfaz saat 05.00'te başladı. Bethea, bir gün önce öğlen son yemeğinde kızarmış tavuk, domuz pirzola, patates püresi, turşu, mısır ekmeği, limonlu turta ve dondurma yemişti.

Chicago ve New York gibi uzak kentlerden gelen gazeteciler de dahil olmak üzere kalabalıktaki birçok kişi, infazı bir “kadın cellat”ın gerçekleştireceği söylentisine ilgi gösteriyordu. Bölgenin şerifi dört ay önce ölmüş, dul eşi beklenmedik şekilde görevi devralmıştı. Ancak kadın şerif, Bethea'yı ölüme götürecek kolu çekmeyi reddetti; infaz işlemini onun yerine kiralık bir cellat yaptı.

Bethea'nın idamı, ABD'deki son yüksek profilli halka açık idam olarak tanımlanıyor. İnfaz çevresinde oluşan gösteri havası Kentucky'de birçok kişiyi utandırdı ve eyalet valisi 18 ay sonra halka açık idamları yasakladı. Bethea'nın infazından önce de birçok eyalette toplumsal hassasiyetler gözetilerek halka açık idam cezası kaldırılmıştı. 1937'de Missouri'de birkaç yüz kişinin katıldığı başka bir halka açık idam gerçekleşti; bu, ABD'deki son halka açık idam oldu. Şimdi ise aradan 90 yıldan biraz fazla zaman geçtikten sonra yeni bir duyuru gündeme geldi.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Nidal Hasan'ın ordu tarafından halk önünde idam edileceğini açıkladı. Hasan, 2009'da Teksas'taki Fort Hood askeri üssünde 13 silahsız askeri öldürmüştü. Pentagon, Hasan'ın Aralık ayında kurşuna dizilerek gerçekleştirilecek infazının canlı yayınlanacağını bildirdi. Hegseth, kararı “İnsanların bu tür şeylerin ciddi sonuçları olduğunu anlamaları gerekiyor” sözleriyle savundu.

Açıklama, uzun yıllardır idam cezası üzerine çalışan Colorado Üniversitesi emekli profesörü Michael Radelet'i şoke etti. Radelet, “Başka bir halka açık idamın gerçekleşeceğini hiç düşünmemiştim” dedi. Ona göre ABD'de idam cezasına verilen kamuoyu desteği genel olarak istikrarlı biçimde geriliyor: 1994'te yüzde 80 olan oran şu anda yüzde 52. Ankete katılanlara şartlı tahliye hakkı olmadan müebbet hapis seçeneği hatırlatıldığında ise idam cezasına destek daha da düşüyor.

ABD kamuoyunun bir infazın canlı yayınlanması fikrine nasıl yaklaşacağını söylemek için henüz erken. Ancak yayın gerçekleşirse milyonlarca kişinin izlemesi muhtemel. Radelet, Hegseth'in açıklamasının idam cezasını “patlamış mısır ve arkadaşlarla izlenebilecek bir eğlence” haline getirdiği uyarısında bulundu. Geçen yıl Bethea'nın idamı üzerine bir kitap yayımlayan Sonya Lea da canlı yayında idam mangasıyla infaz duyurusunu duyduğunda torunları adına dehşete düştüğünü söyledi. Lea, 1936'da yaşananların “sadizm karnavalı” olarak adlandırıldığını belirtti; o dönemde Owensboro'da toplanan 20 bin kişiden çok daha geniş bir kitleye ulaşmayı sağlayacak teknolojiye bugün sahip olmanın olayı daha korkunç kıldığını söyledi.

Lea'nın büyükanne ve büyükbabası, 1936'da infazı izleyen kalabalığın arasındaki yeni evli genç bir çiftti. Lea bunu, büyükannesinin 2002'deki ölümünden sonra okuduğu bir yazı sayesinde öğrendi. Büyükannesi, Bethea'nın boynunun kırılma sesini duyabilecek kadar yakındı. Lea'nın sonraki yıllarda yaptığı araştırmalar, birçok Kentucky sakininin infazdan “çok etkilendiğini” ortaya koydu. Lea, İran, Kuzey Kore ve Afganistan gibi yalnızca birkaç ülkenin bu seviyedeki uygulamaları sürdürdüğünü, ABD'nin ise bunları geride bıraktığını düşündüğünü söyledi. ABD'nin böyle bir hükümetin parçası olarak görülüp görülmediğini sorguladı ve bunu korkunç bulduğunu belirterek Donald Trump iktidarını eleştirdi.

Ohio Eyalet Üniversitesi sosyal psikoloji profesörü Kurt Gray, ABD siyasetindeki kutuplaşma ve kullanılan söylemlerin böyle bir duyuruya zemin hazırlamış olabileceğini düşünüyor. Gray, bazı Amerikalıların kana susamış olabileceğini, ancak çoğunluğun böyle olmadığını söyledi. Ona göre birçok Amerikalı duyarsızlaşmış olabilir; halka açık bir infazı alkışlamak yerine “Ah, evet, sanırım şu anki durum bu” diye düşünebilir.

Diğer araştırmalar da Hegseth ve yönetiminin kamuoyunu yanlış değerlendirmiş olabileceğine işaret ediyor. California'daki Berkeley Üniversitesi Şiddeti Önleme Araştırma Programı Direktörü Garen Wintemute, anketlerin ABD'de şiddete olan ilginin azaldığına işaret ettiğini söyledi. Wintemute, açıklamanın yapıldığı ABD Katolik Piskoposlar Konferansı Başkanı'nın canlı yayınlı infaz duyurusunu “barbarca” olarak nitelendirdiğini ve bu sözlerin birçok kişinin duygusunu yansıttığını aktardı. Ona göre halka açık infazlar ABD'nin kimliğini yansıtmıyor ve ülkenin olmak istediği şey bu değil.

Hegseth'in sürpriz açıklaması Beyaz Saray'da da tartışma yaratmış görünüyor. Başkan Yardımcısı JD Vance, gazetecilere halka açık infazın planlandığı gibi yapılıp yapılmayacağından emin olmadığını söyledi; canlı yayınlanması halinde kendisinin izlemeyeceğini de belirtti. Vance'in açıklamasından saatler sonra Trump, canlı yayın planını “kesinlikle” onayladığını, ancak Pentagon'un konuyla ilgili hâlâ “karar verme aşamasında” bulunduğunu söyledi. Hasan'ın idamını izleyip izlemeyeceği sorusunu yanıtsız bırakan Trump, “Ölmesinin nasıl olacağı umurumda değil, yeter ki ölsün. Ve bence ölüm cezası onun için çok uygun bir ölüm şekli” ifadelerini kullandı.

Kaynak: Haber Merkezi