Artık saniye uygulamasında sona yaklaşılıyor: 53 yıllık sistem kaldırılabilir

Dünya’nın dönüş hızıyla modern atom saatlerinin ölçümünü uyumlu tutmak için 1972’den bu yana kullanılan artık saniye uygulamasının sona erdirilmesi gündemde. Önerinin kabul edilmesi, resmî zaman ölçümüyle gezegenin fiziksel hareketleri arasındaki tarihî bağın kopması anlamına gelecek.

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu’na üye 69 ülke, artık saniyenin kaldırılmasını öngören kararı oylamaya hazırlanıyor. Henüz oylanacak bir teklif olan düzenlemenin kabul edilmesi hâlinde yeni düzenlemenin Mayıs 2027 itibarıyla yürürlüğe girmesi planlanıyor. Sürecin daha önce 2035’e kadar kademeli olarak tamamlanması hedeflenmişti; dijital altyapılara yönelik riskler nedeniyle takvim öne çekildi.

Mevcut sistemde, gözlemevlerinin ölçtüğü astronomik zamanla hassas atom saatlerine dayanan Eşgüdümlü Evrensel Zaman arasındaki farkı kapatmak amacıyla saatlere 1972’den bu yana toplam 27 kez bir saniye eklendi. Düzensiz aralıklarla yapılan bu müdahaleler yalnızca altı ay öncesinden duyuruluyordu. Yüksek hassasiyetle çalışan dijital sistemlerde küresel krizlere neden olan artık saniyeler, küresel teknoloji, havacılık ve finans altyapılarında ciddi kesintilere yol açtı.

2012’de eklenen saniye, büyük sosyal medya ağlarıyla uçak rezervasyon sistemlerinin kilitlenmesine yol açtı. Uygulamanın son kez gerçekleştirildiği 2016 yılının sonunda ise bulut hizmet sağlayıcılarında kısa süreli kesintiler yaşandı. GPS ve modern navigasyon teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla geleneksel astronomik zamana bağımlılığın sona erdiği belirtilirken, teknoloji şirketleri de sistem güvenliğini tehdit eden uygulamanın kaldırılması için uzun süredir baskı yapıyordu.

Sürecin hızlanmasındaki en kritik etken, tarihte ilk kez saatlere saniye eklemek yerine bir saniye çıkarılmasını gerektirebilecek negatif artık saniye riski. Dünya sabit hızla dönmüyor ve yalpalıyor. Ay’ın çekim kuvveti, gezegenin çekirdeğindeki kaymalar ve iklim krizine bağlı kutup buzullarının erimesi bu değişimlerin nedenleri arasında sayılıyor. Dünya’nın dönüş hızı uzun vadede yavaşlama eğilimindeyken son dönemde kısa vadeli hızlanma gösteriyor.

Yetkililer, dijital sistemlerin saatlerden bir saniye silinmesine tamamen hazırlıksız olduğunu belirtiyor. Olası bir karmaşanın önüne geçmek için kararın acilen gündeme taşındığı ifade ediliyor. Teklifin kabulüyle atom zamanının astronomik zamandan kademeli biçimde uzaklaşmasına izin verilecek; resmî zaman ölçümü Dünya’nın dönüşünden bağımsız hâle gelecek.

İki zaman sistemi arasındaki farkın bir saate ulaşmasının 3 bin yıldan fazla süreceği hesaplanıyor. Öneriye göre bu aşamaya gelindiğinde gelecek nesiller, bir defaya mahsus artık saat uygulamasına geçilip geçilmeyeceğine karar verecek. Artık saniyenin kaldırılmasıyla günümüzün hassas dijital altyapılarının korunması ve zaman ölçümünün tamamen atomik hassasiyete dayanması amaçlanıyor.

Kaynak: Haber Merkezi