Artık saniye uygulamasının kaldırılması gündemde: Zaman ölçümünde değişiklik

Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, dünya saatlerine belirli aralıklarla eklenen artık saniyelerin uygulamadan çıkarılmasına yönelik teklifi oylamaya hazırlanıyor. Artık saniye, Dünya’nın dönüşü ile telekomünikasyon, güç şebekeleri ve bilgisayarlar gibi kritik altyapılarda kullanılan zaman standardı arasındaki bağı korumak amacıyla uygulanıyor. 1972’den bu yana küresel saatlere toplam 27 kez artık saniye eklendi.

Düzenlemenin dayanağında iki farklı zaman ölçümü bulunuyor. Gözlemevlerinin belirlediği astronomik zaman, Dünya’nın dönüşünü temel alırken Eşgüdümlü Evrensel Zaman hassas atom saatleriyle belirleniyor. Dünya sabit hızda dönmediği ve yalpaladığı için bu iki ölçüm birbirinden farklılık gösterebiliyor. Yalpalamada Ay’ın yerçekimi, Dünya’nın çekirdeğindeki kaymalar ve iklim krizi nedeniyle kutup buzullarının erimesi sonucunda yüzeydeki su ve buz hareketleri etkili oluyor.

Artık saniyeler, astronomik zaman ile atom saatlerine dayalı Eşgüdümlü Evrensel Zaman arasında uzlaşma sağlıyordu. Çoğu kişi artık yılları fark etse de artık saniyeleri fark etmiyordu. Ancak saniyelerin düzensiz aralıklarla eklenmesi ve yalnızca altı ay önceden duyurulması, veri sunucuları, yüksek frekanslı finansal işlem sistemleri ve hassas zaman ölçümüne dayanan diğer altyapıların işletmecileri için sorun yaratıyordu.

Artık saniye eklemelerinin geçmişte dijital hizmetlerde kesintilere yol açtığı örnekler de yaşandı. 2012’de eklenen fazladan saniye, büyük sosyal medya ağlarını ve uçak rezervasyon sistemlerini çökertti. En son artık saniyenin eklendiği 2016 yılının sonunda ise bulut hizmet sağlayıcılarının müşterileri kısa süreli kesintiler yaşadı. Teknoloji devleri uygulamanın kaldırılmasını talep ediyordu.

Ölçüm standartlarını belirleyen hükümetler arası kuruluş Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi 69 ülke, artık saniyenin kaldırılmasına ilişkin kararı oylayacak. Teklif kabul edilirse karar Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek. Büro üyeleri, Eşgüdümlü Evrensel Zaman’a geçişi 20 yıldan fazla süredir tartışıyor. Üye ülkeler, 2022’deki son toplantıda artık saniyenin 2035’e kadar kademeli biçimde kaldırılmasını öngören bir kararı kabul etmişti.

Atom saati ilk tanıtıldığında navigasyon araçlarının geleneksel yöntemlere dayanması, astronomik zamana bağlı kalmayı önemli kılıyordu. GPS’in gelişiyle bu durum değişti. Görüşmeler, eşi benzeri görülmemiş bir olasılık nedeniyle aciliyet kazandı: Uzmanlara göre yakın zamanda bir saniye eklemek yerine Eşgüdümlü Evrensel Zaman’dan bir saniye çıkarmak, yani negatif artık saniye uygulamak gerekebilir.

Dünya’nın dönüşünün uzun vadeli eğilimi yavaşlama yönünde olsa da kısa vadede hızlanıyor gibi görünüyor. Bu durum, astronomik zaman ile atom zamanını eşitlemek için Eşgüdümlü Evrensel Zaman’dan bir saniye çıkarılmasını gerektirebilir. Böyle bir uygulama daha önce hiç denenmediği için dijital dünyada karmaşaya yol açabilir. Bürodan yapılan açıklamada, kritik altyapı işletmecilerinin bu adıma hazırlıksız olduğu belirtildi.

Teklif, atom zamanının astronomik zamandan giderek uzaklaşmasına izin vererek resmi zaman ölçümünü Dünya’nın dönüşünden bağımsız hale getirmeyi ve saatlere bir daha artık saniye eklenmemesini öngörüyor. Öneri, atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki maksimum farkın bir saati aşmamasını tavsiye ediyor. Böyle bir farkın oluşması 3 bin yıldan fazla sürecek. Fark bir saate ulaştığında gelecek nesiller artık saat uygulamasına geçip geçmeyeceklerine karar verecek.

Kaynak: Haber Merkezi