Tokat'taki norovirüs vakalarının ardından profesörden uyarı: İyileşme riski bitirmiyor

Tokat’ta kısa süre içinde benzer şikâyetler yaşayan çok sayıda kişinin hastanelere başvurması, norovirüsün ne kadar hızlı yayıldığı ve salgın riskiyle ilgili soruları gündeme getirdi. Kusma ve ishalle kendini gösterebilen enfeksiyonun hangi yollarla bulaştığı, yiyeceklerin bu süreçteki rolü ve iyileşme sonrasında bulaştırıcılığın sürüp sürmediği merak edildi. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Çağrı Büke, virüsün belirtileri, bulaşma yolları ve alınabilecek önlemler hakkında bilgi verdi.

Norovirüs son derece bulaşıcı bir virüs. Enfeksiyon aniden başlayan şiddetli kusma ve ishale yol açabildiği gibi mide ağrısı da görülebiliyor. Bulaşma, kirlenmiş yiyecek ve su tüketilmesiyle gerçekleşebiliyor. Virüs taşıyan birinin hazırladığı yiyecekler ya da kontamine suyla veya yüzeylerle temas etmiş gıdalar da enfeksiyona neden olabiliyor. Kirli bir yüzeye veya nesneye dokunduktan sonra elin ağza götürülmesi ve enfeksiyonu taşıyan biriyle yakın temas da diğer bulaşma yolları arasında bulunuyor.

Virüsün ortadan kaldırılması kolay değil. Norovirüsler hem sıcak hem soğuk koşullarda canlılığını koruyabiliyor ve dezenfektanlara karşı direnç gösterebiliyor. Yüzeylerde ve nesnelerde günlerce, hatta haftalarca kalabilmeleri de bulaşmanın kolaylaşmasında ve daha fazla kişinin enfekte olmasında etkili olabiliyor. Bu nedenle bulaşma riski yalnızca hasta kişiyle doğrudan temasla sınırlı değil; kontamine olmuş eşyalar ve yüzeyler de önem taşıyor.

Norovirüs özellikle kapalı, kalabalık ve insanların birbirine yakın bulunduğu ortamlarda hızla yayılabiliyor. Hastaneler, huzurevleri, çocuk bakım merkezleri, okullar ve yolcu gemileri enfeksiyonun sık görülebildiği yerler arasında sayılıyor. Okul öncesi eğitim kurumlarına veya çocuk bakım merkezlerine devam etmek; insanların yakın mesafede yaşadığı huzurevlerinde bulunmak; otel, tatil köyü, yolcu gemisi ya da yakın temasın olduğu başka yerlerde konaklamak bulaşma açısından rol oynayabiliyor.

Prof. Dr. Büke’nin aktardığı dünya genelindeki verilere göre norovirüs, 5 yaş altı çocuklarda görülen yaklaşık 200 milyon vaka da dahil olmak üzere kabaca 685 milyon akut gastroenterit vakasına neden oluyor. Virüsün her yıl küresel ölçekte tahminen 136 bin ila 278 bin kişinin ölümüne yol açtığı belirtiliyor. Akut gastroenterit vakaları içindeki küresel ortalama yaygınlık oranı yaklaşık yüzde 20 olarak verilirken, sağlık hizmeti maliyetleri ve üretkenlik kaybı da dahil olmak üzere ekonomik etkinin yılda 60 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.

İshal, mide ağrısı ve kusma genellikle norovirüse maruz kalındıktan 12 ila 48 saat sonra başlıyor. Belirtiler çoğunlukla 1 ila 3 gün sürüyor ve enfeksiyon birçok kişide birkaç gün içinde geçerek hayati tehlike oluşturmuyor. Mide bulantısı, halsizlik, iştahsızlık, kas ve eklem ağrısı ile subfebril ateş de görülebilen belirtiler arasında. Bununla birlikte enfeksiyon küçük çocuklarda, yaşlılarda, bağışıklık sistemi zayıflamış veya başka sağlık sorunları bulunan kişilerde ve hamilelerde daha ağır seyredebilir. Ağır vakalar ciddi sıvı kaybına, yani dehidrasyona, hatta ölüme neden olabilir.

Belirtilerin ortadan kalkması bulaşma riskinin de tamamen sona erdiği anlamına gelmiyor. İyileşmeden sonraki birkaç hafta boyunca dışkıyla virüs atılmaya devam edebiliyor. Bağışıklık sistemini baskılayan bir hastalığı bulunan kişilerde bu süre haftalarca, hatta aylarca uzayabiliyor. Virüs vücuttan dışkı ve kusmuk yoluyla atılıyor; bulaştırıcılık belirtilerin ilk ortaya çıktığı andan iyileşmenin ardından birkaç gün sonrasına kadar sürebiliyor. Ayrıca enfeksiyonu geçiren bazı kişilerde hiçbir belirti görülmese bile virüs başkalarına yayılabiliyor.

Korunmada el temizliğine dikkat edilmesi gerekiyor. Özellikle tuvalet kullanımından veya bebek bezi değişiminden sonra, yemek hazırlamadan, yemek yemeden ya da bir şey içmeden önce ellerin sabun ve suyla en az 20 saniye iyice yıkanması öneriliyor. Norovirüse karşı alkol bazlı el dezenfektanları sabun ve suyla yıkamaya kıyasla daha az etkili olduğundan, el hijyeninde önceliğin su ve sabunda olması gerektiği belirtiliyor. Hasta bir kişinin hazırlamış olabileceği yiyecekler de dahil olmak üzere kontamine olabilecek gıda ve sulardan kaçınmak da korunma önlemleri arasında yer alıyor.

Meyve ve sebzeler yenmeden önce yıkanmalı, deniz ürünleri iyice pişirilmeli ve bulaşmış olma ihtimali bulunan yüzeyler dezenfekte edilmeli. Klor bazlı çamaşır suyu çözeltisi norovirüse karşı etkili bir dezenfektan olarak gösteriliyor; kontamine yüzeylerin virüse karşı etkili bir ürünle dezenfekte edilmesi gerekiyor. Enfeksiyon riskinin yüksek olduğu bölgelere seyahat edenlerin yalnızca pişmiş gıdaları tüketmesi, sıcak veya gazlı içecekleri içmesi ve hijyenik olmayan ya da uygun şekilde hazırlanmamış yiyeceklerden uzak durması öneriliyor.

Okul, kreş, yurt, hastane ve huzurevi gibi yerlerde yayılmayı önlemek için hastaların başkalarıyla temasının engellenmesi, ellerin sabunla iyice yıkanması ve başkalarının kullanacağı yiyeceklerle eşyalara dokunulmaması önem taşıyor. Bulaşmış yüzeylerin uygun dezenfektanla temizlenmesi, kusmuk ve dışkının dikkatlice bertaraf edilmesi, bu işlemlerde tek kullanımlık eldiven kullanılması ve atıkların tek kullanımlık havlularla temizlenmesi de alınabilecek önlemler arasında. Virüsün hava yoluyla yayılmasını önlemek için kirli malzemelerin mümkün olduğunca az hareket ettirilmesi; kirlenmiş eşyaların plastik torbalara konularak çöpe atılması; bulaşmış olabilecek giysi ve nevresimlerin çıkarılıp yıkanması gerekiyor.

Kaynak: Haber Merkezi